Freelance sözleşmesi nedir?
Freelance sözleşmesi, bağımsız bir çalışanın (serbest meslek erbabı, yüklenici) belirli bir işi bir müşteri için yapmayı taahhüt ettiği yazılı anlaşmadır. Hukuki olarak çoğunlukla bir eser veya hizmet sözleşmesi niteliğindedir: iş kapsamını, bedeli, teslim koşullarını ve tarafların haklarını tanımlar.
Bir iş sözleşmesinden temel farkı, bağımsızlıktır. Çalışan işverene tabi olarak, onun talimatlarıyla ve mesai düzeninde çalışırken; freelancer işi kendi yöntemi ve takvimiyle yürütür, sonucu teslim eder. Bu fark, sigortadan vergiye birçok hukuki sonucu da belirler.
Neden yazılı sözleşme gerekir?
"Aramızda güven var, sözleşmeye gerek yok" cümlesi, serbest çalışanların en pahalı hatasıdır. Sözleşme güvensizlik işareti değil, her iki tarafın da beklentilerini netleştiren bir araçtır. Anlaşmazlık çıktığında "biz öyle konuşmamıştık" tartışmasının panzehiridir.
Freelance sözleşmesinde temel maddeler
Sizi koruyan bir sözleşme şu başlıkları net biçimde içermelidir:
- Taraflar: Hizmeti veren ve alan tarafın ad-unvan, T.C./vergi numarası ve iletişim bilgileri.
- İşin kapsamı: Tam olarak neyin teslim edileceği. Belirsizlik en büyük risktir; mümkün olduğunca somut yazın.
- Teslim takvimi: Ara ve nihai teslim tarihleri, varsa kilometre taşları.
- Bedel ve ödeme: Toplam tutar, para birimi, ödeme aşamaları ve son ödeme günü.
- Revizyon hakkı: Fiyata dahil revizyon sayısı ve ek revizyonların ücreti.
- Telif ve kullanım hakları: Hakların kime ait olduğu ve ne zaman devredileceği.
- Gizlilik: Tarafların paylaştığı bilgilerin korunması.
- Fesih: Sözleşmenin hangi hallerde ve nasıl sona ereceği, yapılan iş için ödeme.
- Uyuşmazlık çözümü: Anlaşmazlıkta yetkili mahkeme veya çözüm yöntemi.
Bu maddeleri tek tek yazmak yerine, gerçek hayatta geçerli sözleşmeleri esas alan bir araçla dakikalar içinde hazırlayabilirsiniz. SözleşmeYaz, freelance/serbest çalışma türünü de destekler.
Ödemeyi güvence altına almak
Serbest çalışanların en sık yaşadığı sorun, geciken veya hiç gelmeyen ödemelerdir. Bunu önlemenin en etkili yolu, ödemeyi aşamalara bölmektir:
- Ön ödeme (kapora): İşe başlamadan önce toplam bedelin bir kısmı. Bu, müşterinin ciddiyetini de gösterir.
- Ara ödemeler: Uzun işlerde, kilit teslimlere bağlı ödemeler.
- Bakiye: Nihai teslimde kalan tutar.
Ödeme tutarını, son ödeme gününü ve gecikme halinde uygulanacakları sözleşmeye yazın. Telif veya kullanım haklarının "ödeme tamamlandığında" devredileceğini belirtmek, ödeme almadan işin sahipliğini kaptırmanızı önleyen güçlü bir korumadır.
Telif ve kullanım hakları
Yaratıcı işlerde (tasarım, yazılım, metin, görsel) en çok atlanan konu telif haklarıdır. Kural olarak, aksi yazılmadıkça eseri üreten kişi hak sahibidir. Müşteri çoğu zaman işi "tamamen kendisinin" sanır; oysa hakların devri ayrıca ve açıkça düzenlenmelidir.
Sözleşmede; hangi hakların, hangi kapsamda (örneğin yalnızca belirli bir mecrada kullanım mı, tam devir mi) ve ne zaman devredileceğini netleştirin. Portföyünüzde işi sergileme hakkınızı saklı tutmak istiyorsanız bunu da yazın.
Freelance sözleşmesinde sık yapılan hatalar
- Kapsamı belirsiz bırakmak: "Bir web sitesi" gibi muğlak tanımlar, sürekli büyüyen taleplere kapı açar.
- Revizyon sınırı koymamak: Sınırsız düzeltme beklentisi işi bitirilemez hâle getirir.
- Ön ödeme almamak: Tüm riski freelancer üstlenir.
- Telifi düzenlememek: Ödeme alınmadan hak devri tartışması doğar.
- Fesih ve iptal koşulu yazmamak: İş yarıda kesilirse yapılan emeğin karşılığı belirsiz kalır.
- Sözlü mutabakata güvenmek: İspatı imkânsızdır.
Freelance sözleşmesi kontrol listesi
İmzalamadan önce sözleşmenizin sizi koruduğundan emin olun. İşaretledikleriniz tarayıcınızda saklanır.
Sık sorulan sorular
Freelance sözleşmesi yapmak zorunlu mu?
Freelance sözleşmesinde hangi maddeler olmalı?
Freelance ödemeleri nasıl güvence altına alınır?
Freelance işte telif hakkı kime aittir?
Revizyon hakkı sözleşmeye nasıl yazılır?
Freelance ve iş sözleşmesi arasındaki fark nedir?
Sonuç
Serbest çalışmanın sürdürülebilir olması, iyi sözleşmelerden geçer. İş kapsamını, ödeme takvimini, revizyon sınırını ve telif haklarını net yazan bir freelance sözleşmesi; hem işinizi hem ilişkinizi korur. Güven, sözleşmenin yerini tutmaz; aksine onu güçlendirir.
Freelance sözleşmenizi dakikalar içinde hazırlayın.
Gerçek sözleşmeleri esas alan SözleşmeYaz ile serbest çalışma sözleşmenizi birkaç bilgiyle oluşturun, PDF olarak indirin. Kayıt gerekmez, ücretsizdir.
Freelance Sözleşmesi Oluştur